De peildatum van 1 januari, en waarom je er niets omheen moet regelen
Alleen de waarde op 1 januari telt voor box 3. Dat nodigt uit tot slim schuiven in december. Waarom dat bij crypto meestal duurder uitpakt dan de belasting zelf.
Box 3 kijkt naar één moment: 1 januari, 00:00 uur. Wat je op dat ene tijdstip bezit, bepaalt je heffing over het hele jaar. Verkoop je op 2 januari alles, dan betaal je toch. Koop je op 2 januari voor een ton bij, dan betaal je daar dat jaar niets over.
Dat is een grof systeem, en grove systemen nodigen uit tot spelletjes. Rond de jaarwisseling staat het internet dan ook vol met tips om je vermogen op de peildatum zo klein mogelijk te laten lijken. Het is de moeite waard om precies te begrijpen wat daarvan mag, wat niet, en waarom het voor een crypto-spaarder zelden de moeite waard is.
Wat er precies wordt gemeten
Gemeten wordt de waarde in euro's van al je crypto samen op 1 januari, tegen de koers van het omwisselplatform dat je zelf gebruikt. Niet je gemiddelde over het jaar, niet je aankoopbedrag, niet je winst — één foto, één moment.
De Belastingdienst formuleert het op de pagina over cryptovaluta zo: "Van uw crypto's geeft u de waarde in het economisch verkeer aan op 1 januari (peildatum). U hanteert daarbij de koers op de peildatum van het gebruikte omwisselplatform."
Datzelfde principe geldt voor je spaargeld en je beleggingen. Ze worden alleen tegen verschillende forfaits gerekend: banktegoeden tegen 1,28 procent in 2026, crypto en beleggingen tegen 6,00 procent. Beide staan in de berekening van het box 3-inkomen 2026.
Daar zit meteen de verleiding: crypto omzetten naar euro's op de bank vlak voor de jaarwisseling scheelt op papier fors, want je verplaatst vermogen van het hoge naar het lage forfait.
Wat mag en wat niet
Geld uitgeven vóór 1 januari mag gewoon; constructies die alleen bestaan om de peildatum te passeren en daarna worden teruggedraaid, kunnen door de Belastingdienst worden gecorrigeerd. Het verschil zit hem in of er iets echts gebeurt.
Wie in december zijn dak laat isoleren of zijn hypotheek aflost, heeft op de peildatum minder vermogen, en dat is geen truc maar een uitgave. Vermogen kort parkeren en begin januari weer terughalen, met geen enkel ander doel dan de heffing ontlopen, is iets anders. Dat het technisch klopt, betekent niet dat het houdbaar is.
Wij gaan hier niet uitleggen hoe je die grens opzoekt. Niet omdat het spannend is, maar omdat het voor vrijwel iedereen die dit leest financieel onzin is. Dat is een rekensom, geen moraal.
De rekensom die zelden wordt gemaakt
Bij 100.000 euro aan crypto zonder fiscaal partner kost box 3 je ongeveer 880 euro per jaar, en het verschuiven daarvan naar het spaarforfait levert een paar honderd euro op — tegen handelskosten en een paar dagen marktrisico van tienduizenden euro's. Dat is geen optimalisatie maar een weddenschap met een slechte prijs.
De rekensom eronder: van die 100.000 euro is ruwweg 40.000 euro belast, want de eerste 59.357 euro is heffingsvrij. Bij een forfait van 6,00 procent en een tarief van 36 procent kom je uit op ongeveer 880 euro.
Zet je die crypto eind december om naar euro's, dan verschuift dat deel naar het spaarforfait. Daar staat tegenover:
Je betaalt handelskosten om eruit te gaan en opnieuw om er weer in te gaan. Bij een gebruikelijke spread en fee ben je al snel een vergelijkbaar bedrag kwijt, en dan is de uitkomst nul.
Je staat een aantal dagen buiten de markt. Dat is precies waar het echt duur wordt: bitcoin doet in een handvol dagen soms tien procent, op en neer. Op 100.000 euro is dat 10.000 euro, in beide richtingen. Je hebt een paar honderd euro belastingvoordeel geruild voor een gok die honderd keer groter is.
Je bent bezig geraakt met je portefeuille in een week waarin je niets hoefde te doen. Dat klinkt zacht, maar het is de duurste post op de lijst. Wie eenmaal aan het schuiven is, schuift zelden één keer.
Wanneer het wél verstandig is om te kijken
Er zijn twee situaties waarin de peildatum aandacht verdient, en geen van beide gaat over timing: een grote uitgave die je toch al van plan was naar december halen, en het verdelen van de grondslag met een fiscaal partner.
Zit je net boven het heffingsvrij vermogen en stond die verbouwing of aanschaf toch al gepland, doe hem dan in december in plaats van in februari. Dat scheelt een heel jaar heffing, en het is geen constructie maar volgorde.
Heb je een fiscaal partner, dan mag je de verdeling van de gezamenlijke grondslag zelf kiezen zolang het totaal klopt. Dat kost je niets en is de enige echt gratis optimalisatie die er is.
Wat wij doen
Niets. Op 1 januari is er een getal, dat noteren we, en in maart vullen we het in. Wie maandelijks koopt en verder niet kijkt, hoeft rond de jaarwisseling geen enkele beslissing te nemen.
Dat is niet luiheid. Het is de erkenning dat het bedrag dat op het spel staat bij het schuiven rond de peildatum klein is vergeleken met het bedrag dat op het spel staat als je gaat handelen. Voor de meeste spaarders is de peildatum een administratief moment, geen strategisch moment.
Wil je zien wat je werkelijk kwijt bent, vul je bedragen dan in de box 3-calculator. In veel gevallen blijkt het antwoord nul te zijn, en dan is de hele discussie voorbij.
Dit artikel is algemene informatie, geen belastingadvies en geen beleggingsadvies. Bedragen en percentages zijn gecontroleerd bij de Belastingdienst in augustus 2026; de forfaits voor banktegoeden en schulden over 2026 worden pas begin 2027 definitief vastgesteld.